Op zoek naar het bouwtechnisch en plantkundig evenwicht

Groene daken in de stad

Diverse wetenschappelijke rapporten en artikels tonen aan dat het esthetische aspect lang niet de enige reden is om een gebouw van een groen dak te voorzien. Een vegetatie op het dak kan immers ook in het voordeel spelen van het gebouw en zijn gebruikers of eigenaars. Een groen dak:

• beschermt de waterdichting tegen een versnelde veroudering onder invloed van UV-stralen,
• beschermt de waterdichting tegen beschadiging door temperatuursschokken,
• zorgt voor een mechanische bescherming van de waterdichting,
• beschermt het gebouw tegen brand (vliegvuur),
• 'klimatiseert' in de zomer door verdamping van water (regenwater, dauw, plantvocht),
• isoleert in de winter,
• werkt geluiddempend,
• zuivert het (eventueel) opgevangen regenwater voor huishoudelijke doeleinden,
• heeft een rustgevend effect.

• vermindering van het af te voeren regenwater met als gevolg:
  • minder overlast van de (bestaande en/of te bouwen) riolering,
  • minder overstromingsrisico,
  • beter rendement van de waterzuiveringsstations.
• opvangen (en houden/'verteren') van stof
• 'verteren' van een aantal bezoedelingsgassen,
• een minder droge lucht door het afgeven van vocht,
• een vermindering van het brandgevaar,
• de herstelling van het biologisch evenwicht in de stad door het scheppen van een 'natuurlijke omgeving' voor vogels, insecten,...

Men moet er ook rekening mee houden dat planten levende organismen zijn die uit hun natuurlijke omgeving worden gehaald en zich op het dak moeten aanpassen aan veranderingen inzake zonlicht, wind, regen, hoogte, temperatuur en teelaarde. Dit alles beïnvloedt natuurlijk sterk de keuze van de planten die kunnen worden gebruikt en hoe zij gaan evolueren.

De openbare instanties worden zich stilaan bewust van het nut van een vermeerdering van het aantal groene zones in de stad zoals bv. parken en speelpleinen. Wat vaak wordt vergeten is dat zij ook de groei van het aantal verharde oppervlakten zoals platte daken, parkeerzones en wegranden -die het nadelig gevolg zijn van de urbanisatie- sterk kunnen afremmen. Deze bewustwording zou zich moeten vertalen in een politiek inzake bouwvergunningen en -verplichtingen alsook een financiële ondersteuning van de bouwheren onder de vorm van premies of belastingvoordelen. Een dergelijke regeling bestaat reeds geruime tijd in Duitsland en komt ook op in het Groot Hertogdom Luxemburg.

Om de opmars van de groene daken op een verantwoorde manier in de hand te werken, moet er natuurlijk ook op het gebied van de techniek een bevredigend antwoord kunnen worden gevonden. Hierbij moet rekening worden gehouden met twee belangrijke aspecten: het bouwtechnisch aspect, dat in handen ligt van de ingenieur, en het 'plantkundig' aspect, dat behoort tot het werkterrein van de landbouwkundige. Betrouwbare oplossingen zullen deze twee wetenschappelijke aspecten en de daarmee gepaard gaande praktische ervaringen moeten verenigen.

Er bestaan tegenwoordig drie grote 'families' daktuinen (zie tabel):

• Intensieve daktuinen: deze zijn uitsluitend bestemd voor platte daken en kunnen daadwerkelijk als tuin worden gebruikt. Men bootst gewoonweg de natuurlijke groeilaag na en brengt er vervolgens aangepaste planten in aan. Deze daken vereisen een versterkte draagstructuur , een wortelvaste waterdichting en bovendien heel wat onderhoud in de loop der jaren.
• Lichte daktuinen: hierbij wordt getracht een hoog gewicht te vermijden door het creëren van een lichtere 'kunstmatige' groeilaag. Deze groene daken kunnen eveneens als een echte tuin worden gebruikt maar zijn veel ingewikkelder qua constructie en onderhoud. Het wortel-doorgroei risico blijft groot.
• Extensieve 'vegetatiedaken': deze kunnen zowel op platte als op hellende daken worden aangebracht. Dit type daktuin is in verhouding tot de twee voorgaande lichter, goedkoper, makkelijker de bouwen en onderhoudsvrij. Extensieve vegetatiedaken kennen geen worteldoorgroei-risico, maar zijn niet bestand tegen het stelselmatig belopen en kunnen bijgevolg niet als echte tuin worden gebruikt. Ze kunnen ter plaatse worden beplant of bezaaid, wat in de praktijk wel wat risico's blijkt in te houden. Daarom bestaan er ook voorgekweekte vegetatiematten, die na praktisch één jaar onder de hoede van gespecialiseerde kwekers te hebben geleefd, in staat zijn het alleen en zonder nazorg verder te doen. Het gebruik van dit soort vegetatiematten is praktisch ook de enige manier om extensieve hellende daken te realiseren.

• de betrouwbaarheid van de aangewende techniek,
• de globale prijs, zowel in termen van investering als van afschrijving op termijn,
• de diverse voor- en nadelen.

• een groen dak is een 'levend' dak met alle daarmee gepaard gaande eisen en gevolgen inzake voeding, voortplanting, ziektes, sterftes, enz...
• hoe ingewikkelder het systeem, hoe moeilijker voorgaande aspecten kunnen worden 'gestuurd',
• planten hebben een eigen 'wil' en zijn in praktijk moeilijk te onderwerpen aan specifieke eisen of wensen: de plantkeuze moet dan ook zeer doordacht gebeuren,
• planten reageren op hun omgeving en de weersomstandigheden. Het uiteindelijk uitzicht van een groen dak is dan ook variabel en seizoensafhankelijk.

door: Dhr D. Schoentjes